ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି ଅନେକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି। କେହି ରାଜନୀତିରେ ଇତିହାସ ରଚିଛନ୍ତି, କେହି ସାହିତ୍ୟରେ ଅମର ହୋଇଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସମାଜର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଜାଳିଛନ୍ତି। ସେହି ଜ୍ଞାନଦୀପର ଏକ ଅମର ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ “ଦଶ ପଇସାର ବାଦଶାହା” ଦାସିଆ ଅଜା—ସ୍ୱର୍ଗତ ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକ। ଆଜି ତାଙ୍କର ୨୯ତମ ଶ୍ରାଦ୍ଧବାର୍ଷିକୀ। ଏହି ଅବସରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାନେ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବା ନୁହେଁ; ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଢ଼ିବା ଅଭ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ମହାନ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ମରଣ କରିବା। ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଜୀବନ ଥିଲା ସରଳତା, ତ୍ୟାଗ ଓ ଜ୍ଞାନପ୍ରତି ଅସୀମ ନିଷ୍ଠାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦାହରଣ। ସେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର ବାଦଶାହା ନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବାରେ ସେ ଥିଲେ ପ୍ରକୃତ ବାଦଶାହା। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିଲା—ପୁସ୍ତକ କେବଳ ଆଲମାରିରେ ବନ୍ଦ ରହିବ ନାହିଁ, ଏହା ଗାଁରୁ ଗାଁ, ଘରରୁ ଘର ଓ ମଣିଷରୁ ମଣିଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ସେ ବୁଝିଥିଲେ, ଶିକ୍ଷା କେବଳ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଚାରିକାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ପୁସ୍ତକ ହେଉଛି ମଣିଷର ନିରବ ଶିକ୍ଷକ, ପାଠାଗାର ହେଉଛି ସମାଜର ଜ୍ଞାନମନ୍ଦିର। ଏହି ମହତ୍ ଚିନ୍ତାକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ସେ ପାଠାଗାର ସ୍ଥାପନା ଓ ପୁସ୍ତକ ସଂଗ୍ରହରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ।ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନପ୍ରେମୀ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଲଗା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାଗେ। ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ, ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଡ଼ ପଦବୀ କିମ୍ବା ବିପୁଳ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଦରକାର କେବଳ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ନିଷ୍ଠା ଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଅନେକ ଛାତ୍ର, ଯୁବକ, ଗବେଷକ ଓ ସାଧାରଣ ପାଠକଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଲୋକ ଭରିଥିଲା। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଜ୍ଞାନର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। ଆଜି ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ମୋବାଇଲ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଜ୍ଞାନର ମୁଖ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କ ପାଠାଗାର ଦର୍ଶନର ଗୁରୁତ୍ୱ କମିନାହିଁ।ବରଂ ଆଜିର ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ। ଯେତେବେଳେ ଯୁବପିଢ଼ି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଅନାବଶ୍ୟକ ଡିଜିଟାଲ ବିନୋଦନରେ ବ୍ୟୟ କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ପୁନର୍ବାର ମନେ ପକାଇଦିଏ—ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସମାଜ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର। ତାଙ୍କର ୨୯ତମ ଶ୍ରାଦ୍ଧବାର୍ଷିକୀ କେବଳ ଏକ ସ୍ମୃତିଦିବସ ହୋଇ ରହିନଯାଉ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ପାଠାଗାରଗୁଡ଼ିକର ଉନ୍ନତି, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପାଠାଗାର ସ୍ଥାପନା, ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା ଅଭିଯାନ ଓ ଯୁବପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ପଠନ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ହିଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେବ। ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମାଜ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଲେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅମର ରହେ। ସେ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପିଢ଼ିକୁ ପଥ ଦେଖାଉଛି। ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ମାନେ ପୁସ୍ତକକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପାଠାଗାରକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଜୀବନର ଆଦର୍ଶ କରିବା। ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଓ ଆଦର୍ଶ ଆମ ସମାଜକୁ ଚିରକାଳ ଆଲୋକିତ କରୁ—ଏହାହିଁ ତାଙ୍କ ୨୯ତମ ଶ୍ରାଦ୍ଧବାର୍ଷିକୀରେ ଆମର ଅନ୍ତରିକ ପ୍ରାର୍ଥନା।
