ଶରତର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶ, କାଶତଣ୍ଡୀର ଦୋଳି, ଶିଶିରଭିଜା ପ୍ରକୃତି ଓ ମା’ଙ୍କ ଆଗମନୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ହୋଇଉଠିଛି ଧରାପୃଷ୍ଠ। ଚାରିଆଡ଼େ ଭକ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ପରିବେଶ। ମା’ ଜଗତଜନନୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନକୁ ନେଇ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠିଛି ଜନଜୀବନ। ନବରାତ୍ରୀର ନଅ ଦିନର ସାଧନା, ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହକ ଓ ବିଜୟା ଦଶମୀର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା ଆମ ସମାଜକୁ ପୁଣିଥରେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଓ ମାନବିକତାର ପଥରେ ଆଗେଇ ଯିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଶକ୍ତି ଓ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ମା’ ଦୁର୍ଗା । ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା କେବଳ ଜଣେ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ନୁହନ୍ତି; ସେ ଶକ୍ତି, ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାରୀଶକ୍ତିର ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ପୁରାଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ଦେବତା ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ମା’ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରି ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ଆମକୁ ଏକ ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟର ସ୍ମରଣ କରାଏ—ଅତ୍ୟାଚାର ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନା କାହିଁକି, ତାହାର ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ। ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାରର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଓ ସଦ୍ଶକ୍ତିର ଜୟ ହିଁ ଶେଷ ସତ୍ୟ। ନବରାତ୍ରୀ—ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷାର ଅବସର।ନବରାତ୍ରୀ ହେଉଛି ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ଏକ ପବିତ୍ର ପର୍ବ। ଏହି ନଅ ଦିନରେ ଭକ୍ତମାନେ ମା’ଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପର ଆରାଧନା କରିବା ସହ ଉପବାସ, ପୂଜାପାଠ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନବରାତ୍ରୀର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର-ବିଧି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ମନ ଭିତରେ ଥିବା କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଅହଂକାର ଓ ଈର୍ଷା ଭଳି ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ। ଯଦି ନଅ ଦିନର ପୂଜା ଆମ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ସକାରାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ, ଯଦି ଆମ ହୃଦୟରେ ଦୟା, କ୍ଷମା ଓ ପରୋପକାରର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିପାରେ, ତେବେ ନବରାତ୍ରୀର ସାଧନା ସାର୍ଥକ ହେବ। ଦୁର୍ଗାପୂଜା—ଏକତା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବର ମହାପର୍ବ। ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆମ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସାମାଜିକ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ। ସୁନ୍ଦର ତୋରଣ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୂଜାମଣ୍ଡପ, ମା’ଙ୍କ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା, ଢୋଲ-ମହୁରୀର ଶବ୍ଦ ଓ ଆଲୋକମାଳାରେ ଉତ୍ସବର ପରିବେଶ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଉଠେ। ଗାଁଠାରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଉତ୍ସବର ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଷା ଓ ଆର୍ଥିକ ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ପରସ୍ପର ସହ ମିଳିମିଶି ରହିବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ପୂଜା କମିଟି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ, କାରିଗର, ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ ଏହି ପର୍ବକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବର ଅବସର ନୁହେଁ; ଏହା ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ଭାଇଚାରାର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ। ତେବେ ଉତ୍ସବର ଆଡ଼ମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା, ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବ୍ୟବହାର ହ୍ରାସ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ଥାନର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭକ୍ତିର ନାମରେ ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ଆମ ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ ନୁହେଁ। ନାରୀ ସମ୍ମାନ ହିଁ ଦେବୀ ଆରାଧନାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ। ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆମେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରୂପିଣୀ ଭାବେ ପୂଜା କରୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ଅନ୍ୟାୟ, ନିର୍ଯାତନା, ଭେଦଭାବ ଓ ହିଂସାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନା ଓ ଅନ୍ୟ ପଟେ ନାରୀଙ୍କ ଅସମ୍ମାନ—ଏହି ବିରୋଧାଭାସ ଆମ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ। ପ୍ରକୃତ ଦେବୀ ଆରାଧନା ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝିଅ ଓ ମହିଳା ନିରାପଦ ପରିବେଶରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନର ସୁଯୋଗ ପାଇବେ ଏବଂ ସମାଜରେ ସମାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଅଧିକାର ଲାଭ କରିବେ। ମା’ଙ୍କ ପୂଜା ଆମକୁ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ବିଜୟା ଦଶମୀ—ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟ।ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପାଳିତ ବିଜୟା ଦଶମୀ ବିଜୟ, ସାହସ ଓ ନୂତନ ସଂକଳ୍ପର ପ୍ରତୀକ। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମହିଷାସୁର ବଧ ଓ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାବଣ ଉପରେ ବିଜୟ—ଏହି ଦୁଇଟି ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ଆମକୁ ଏକ ସମାନ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ: ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଉପରେ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ସମାଜରେ ରାବଣ କିମ୍ବା ମହିଷାସୁର କେବଳ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ର ନୁହନ୍ତି; ସେମାନେ ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ଅହଂକାର, ଦୁର୍ନୀତି, ଅନ୍ୟାୟ, ହିଂସା, ଲୋଭ ଓ ଅମାନବିକତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ କେବଳ ପ୍ରତିମା ବିସର୍ଜନ କିମ୍ବା ରାବଣ ପୋଡ଼ିରେ ଉତ୍ସବର ପରିସମାପ୍ତି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆମ ମନରେ ଥିବା ଅସତ୍ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ହିଁ ବିଜୟା ଦଶମୀର ପ୍ରକୃତ ଉପଲବ୍ଧି। ଆଜିର ଆହ୍ୱାନ—ପୂଜା ସହିତ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ଆଜି ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ। ଦୁର୍ନୀତି, ବେକାରୀ, ନାରୀ ନିର୍ଯାତନା, ସାମାଜିକ ବିଭେଦ, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅବକ୍ଷୟ ଆମ ସାମୂହିକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନ ଆମକୁ ନୂତନ ଆଶା ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଉଛି। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଆମେ ସଂକଳ୍ପ ନେବା—ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେବା ନାହିଁ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସହାୟଙ୍କ ପାଖରେ ଛିଡ଼ା ହେବା, ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ପ୍ରକୃତିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଏବଂ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ମାନବିକତାର ପ୍ରସାର କରିବା। ମା’ ଜଗତଜନନୀଙ୍କ ଆଗମନ ଆମ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତି, ଆଶା ଓ ନୂତନ ଚେତନାର ସଞ୍ଚାର କରୁ। ନବରାତ୍ରୀ ଆମ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ, ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାର ସେତୁ ଗଢ଼ୁ ଏବଂ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଆମକୁ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଅବିଚଳ ରହିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉ।ଆମେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ—ମା’ଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରିବା ଯେତିକି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାନବ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦୁଃଖ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସହାୟତାକୁ ଦୂର କରିବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସମାଜରୁ ଅନ୍ୟାୟର ବିନାଶ ହେଉ, ସତ୍ୟର ବିଜୟ ହେଉ, ନାରୀଶକ୍ତିର ସମ୍ମାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷଙ୍କ ଜୀବନରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରିଯାଉ।
ସମ୍ପାଦକୀୟ l ଓଡ଼ିଶା ଲେଖା
